Phân tích nhân vật Phương Định trong tác phẩm “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê

Bài làm

Có thể nói thế hệ trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước bước vào thơ ca đã có nhiều chân dung quen thuộc và đáng yêu, và rất đáng cảm phục như những chiến sĩ lái xe trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật, hay cả những cô gái mở đường trong “Khoảng trời hố bom” của Lâm Thị Mĩ Dạ,… Và Lê Minh Khuê,  được biết đến là một nhà văn thuộc thế hệ những tác giả bắt đầu sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ – cũng đã như đóng góp một chân dung như thế cho văn học nước nhà và cô gái Phương Định trong truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi”. Đó chính là một nữ chiến sĩ thanh niên xung phong xinh đẹp, trong sáng, giàu tình cảm dũng cảm và đấu tranh ngoan cường.

Được xây dựng lên là một cô gái thanh niên xung phong có nhiệm vụ cùng đồng đội san lấp những hố bom trên tuyến đường Trường Sơn lửa đạn,và ngày đêm đối mặt với đất bụi, khói bom nhưng Phương Định không hề mất đi vẻ trẻ trung, xinh đẹp của một cô gái mới lớn. Phương Định là người nhạy cảm và luôn quan tâm đến hình thức của mình. Chị cũng đã tự đánh giá: “Tôi là con gái Hà Nội. Nói một cách khiêm tốn, tôi là một cô gái khá. Với ai bím tóc dày, tương đối mềm, một cái cổ cao, kiêu hãnh như đài hoa loa kèn. Còn đôi mắt  thì đây là một cô có cái nhìn sao mà xa xăm”, vẻ đẹp ấy của chị đã hấp dẫn bao chàng trai ”các anh pháo thủ và lái xe hay hỏi thăm tôi”.

Nhưng điều đặc biệt ở nhân vật Phương Định đó là không bị ”cái nết đánh chết cái đẹp”; ngược lại, chị như đã để sự dũng cảm, ngoan cường và vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, giàu tình thương tôn thêm vẻ đẹp cho mình.

Phương Định đã cùng những người bạn của mình sống và chiến đấu trên một cao điểm, giữa một vùng trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn. Chị đã phải chạy trên cao điểm đánh phá của máy bay địch. Và sau mỗi trận bom, Phương Định cùng đồng đội phải lao ra trọng điểm, đo và ước tính khối lượng đất đá bị bom địch đào xới, và đã phải đi đếm những quả bom chưa nổ và dùng những khối thuốc nổ đặt vào cạnh nó để phá nó. Đó chính là một công việc mạo hiểm với cái chết luôn gần kề tạo áp lực khiến thần kinh vô cùng căng thẳng. Và để thực hiện công việc đó, Phương Định và đồng đội dường như phải vô cùng bình tĩnh và họ đã thực sự bình tĩnh, ung dung một cách lạ thường. Thậm chí đối với họ những công việc ấy đã trờ thành bình thường với các cô gái thanh niên xung quanh này “Có ở đâu như thế này không, đó chính là các hình ảnh của chiến tranh đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay đang ầm ì xa dần. Có thể thấy rằng thần kinh lúc này phải căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu, và dường như chân chạy đi mà vẫn biết rằng có nhiều quả bom chưa nổ, nhưng nhất định là sẽ nổ… Rồi cho tới khi xong việc, quay lại nhìn đoạn đường một lần nữa, thở phào, chạy về hang”.

Mặc dù, tưởng như đã quen với công việc nguy hiểm này, thậm chí vào một ngày có thể phải phá tới năm quả bom , và tưởng như trong mỗi lần vẫn là một thử thách tột độ với thần kinh của Phương Định. Có thể thấy từ những khung cảnh và không khí chứa đầy căng thẳng đến cảm giác là các anh cao xạ ở trên kia cùng đang theo dõi từng động tác cử chỉ của mình để lòng dũng cảm ở cô như được kích thích bởi sự tự trọng như “Tôi đến gần quả bom… đàng hoàng mà bước tới”. Và khi ở bên quả bom, đã kề sát với cái chết im lìm và bất ngờ, từng cảm giác của con người như cũng trở nên sắc nhọn hơn nữa “Thỉnh thoảng lưỡi xẻng… dấu hiệu chẳng lành”.

Khi phải sống giữa nơi sự sống và cái chết tranh giành nhau từng li một như thế nhưng Phương Định không để tâm hồn mình  mòn đi. Chị là một người rất giàu tình cảm với đồng chí, đồng đội, quê hương và vô cùng lạc quan yêu đời. 

Và cũng giống như hai người đồng đội trong tổ trinh sát, Phương Định cũng rất yêu mến những người đồng đội trong tổ và cả đơn vị của mình. Đặc biệt, cô gái này yêu mến và cảm phục tất cả những người chiến sĩ mà hằng đêm cô gặp trên trọng điểm của những con đường vào mặt trận. Phương Định dường như cũng đã lo lắng, sốt ruột khi đồng đội lên cao điểm chưa về. Chị cũng rất yêu thương và gắn bó với bạn bè nên có những nhận xét tốt đẹp đầy thiện cảm về Nho, và mỗi khi  phát hiện ra vẻ đẹp dễ thương ”nhẹ, mát như một que kem trắng” của bạn. Chị còn như đã hiểu và đồng cảm sâu sắc với những sở thích và tâm trạng của chị Thao.

Phương Định là một nhân vật  có một thời học sinh hồn nhiên, vô tư bên người mẹ thân thương trong một căn buồng nho nhỏ nằm trên một đường phố yên tĩnh khi hồi ở Hà Nội còn thanh bình trước chiến tranh. Dường như những kỉ niệm ấy luôn sống lại trong cô giữa chiến trường dữ dội. Nó có thể chính là niềm khao khát làm dịu mát tâm hồn trong hoàn cảnh căng thẳng, khốc liệt của chiến trường.

Khi vào chiến trường đã ba năm, khi mà đã làm quen với những thử thách hiểm nguy, giáp mặt hàng ngày với cái chết nhưng ở  cô gái Phương Định không mất đi sự hồn nhiên trong sáng và cả những mơ ước về tương lai đó là “Tôi thích nhiều bài hát, dân ca quan họ dịu dàng, dân ca Ý trữ tình giàu có”.

“Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê thực sự như đã miêu tả chân thực và sinh động tâm lí nhân vật. Tác phẩm đã được kể từ ngôi thứ nhất để tạo thuận lợi để tác giả miêu tả thế giới nội tâm qua việc để nhân vật tự sự về mình.

Phương Định được biết đến là cô thanh niên xung phong trên tuyến đường huyết mạch Trường Sơn những ngày kháng chiến chống Mĩ. Và có thể thấy qua nhân vật này, chúng ta như đã hiểu hơn thế hệ trẻ Việt Nam trong những năm tháng hào hùng ấy.

Có thể nói khi bước chân lên đường đánh Mĩ, những chàng trai, cô gái thanh niên xung phong khi mà tuổi đời còn rất trẻ, có những người vừa rời ghế nhà trường. Tâm hồn các anh, các chị trong trẻo, đầy ước mơ, khao khát và đặc biệt là giàu lí tưởng. Chính những kỉ niệm êm đẹp về gia đình như những kỉ niệm về người mẹ trên căn gác nho nhỏ xưa của Phương Định hay những những kỉ niệm về bàn bè, mái trường,… là hành trang để các anh, các chị mang vào trận chiến. Và khi phải sống giữa nơi đầu tên mũi đạn họ chiến đấu và hoàn thành nhiệm vụ một cách ngoan cường, dũng cảm. Ai bảo không có những phút giây yếu lòng, lo lắng? Ai bảo tâm hồn họ là thép là đá? Không. Con tim họ cũng biết run lên khi tiếng súng phát nổ. Thần kinh của họ dường như lúc nào cũng căng ra khi quan sát trái bom… Nhưng điều đáng quý nhấy điều mà đã làm nên sự khác biệt ở họ là các anh các chị đã giữ được tâm hồn trong trẻo, giàu yêu thương đối với gia đình, đồng đội, đất nước. Và rồi, có thể thấy chính những tình cảm cao đẹp đó đã trở thành động lực để họ chiến thắng những phút giây hiểm nguy, nao núng. Dường như hình ảnh các anh các chị thực sự là “… những con người Việt Nam đẹp nhất -Biết căm thù và cũng biết yêu thương” như nhà thơ cách mạng Tố Hữu từng ca ngợi. Họ ra đi khi không tiếc tuổi thanh xuân, họ hiến dâng trọn vẹn cho Tố quốc những gì quý giá nhất:

”Xẻ dọc Trường Sơn đi đánh Mĩ

Mà lòng phơi phới dậy tương lai”.

Đọc tác phẩm “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê, người đọc như đã thấy khâm phục và yêu mến Phương Định trước hết bởi những nét tính cách đáng quý của cô. Nhưng không chỉ vậy thôi mà qua nhân vật này chúng ta như đã còn cảm nhận được hình ảnh, tâm hồn thế hệ trẻ Việt Nam trong những năm kháng chiến chống Mĩ hào hùng gian khó. Và đây, có thể nói cũng là thành công quan trọng nhất của tác phẩm giàu chất nhân văn này.